Afyonkarahisar‘ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yaşanmış, kulaktan kulağa yayılan ve nesilden nesile aktarılan o meşhur Al Fadimem türküsünün ardındaki gerçek hikaye, titiz bir çalışmayla aydınlatıldı. Yıllardır dillerden düşmeyen bu hüzünlü sevda öyküsünün kökenine inen proje, türkülerin zaman içindeki değişimini de gözler önüne seriyor.
‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ Projesi Hayat Buldu
Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204 – A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde görevli tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan proje, bir halk ozanının yarattığı eserin izini sürdü. Proje, Al Fadimem türküsünün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir’in gerçek hikayesini ve türkünün ilk orijinal sözlerini birinci elden kaynaklarla gün yüzüne çıkarmayı amaçladı.
Halk Kültüründe Türkülerin Rolü ve Değişim Süreci
Bu değerli araştırma, halk kültürünün en önemli taşıyıcılarından olan türkülerin, zamanla nasıl bir değişim sürecinden geçtiğini, sözlerinin ve anlamlarının nasıl evrildiğini ortaya koymayı hedefliyor. Projenin temelini, Al Fadimem türküsünün gerçek kahramanları Kadir Kilci ve Fadime Bostan ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köylülerle yapılan derinlemesine görüşmeler oluşturdu. Bu saha çalışmaları, türkülerin sadece bir ezgi olmadığını, aynı zamanda yaşanmışlıkların ve toplumsal hafızanın canlı birer yansıması olduğunu kanıtlar nitelikte.
Efe Kadir ve Fadime’nin Ayrılık Hikayesi Türküsünü Doğurdu
Yapılan görüşmeler neticesinde ortaya çıkan bilgilere göre, genç Efe Kadir, yetim ve yoksul olması nedeniyle sevdiği Fadime ile evlenmek için gerekli maddi imkanlara sahip değildi. Bu durum üzerine Efe Kadir, Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime de bu aşka gönüllü olarak Efe Kadir ile birlikte kaçmayı kabul etti. Ancak o dönemde resmi kayıt sistemlerindeki eksiklikler nedeniyle, Fadime’nin yaşının büyük olmasına rağmen resmiyette küçük gösterilmesi, olayın seyrini değiştirdi. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesinin zoruyla başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde yaşadığı derin üzüntüyü ve özlemi dile getiren türkülere dönüştü. İşte meşhur Al Fadimem türküsü de bu ayrılığın ve hasretin bir yansıması olarak ortaya çıktı.
40 Yıllık Ses Kaydı, Türkünün Kayıp Sözlerini Gün Yüzüne Çıkardı
Araştırmanın en çarpıcı ve belki de en heyecan verici bulgusu, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş 40 yıllık bir kasetin bulunması oldu. 1985 yılında, Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine kaydedilen bu nadide ses kaydında, Efe Kadir’in bizzat kendi sesinden türkünün dört kıtasını okuduğu tespit edildi. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireylerinin özenle muhafaza ettiği bu kayıt, projenin türküye ulaşmadaki en önemli ve güvenilir birinci el kaynağı oldu. Bu sayede, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, türkünün daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtaları da derlenerek halk müziği arşivine kazandırıldı. Bu çalışma, Al Fadimem türküsünün kuşaklar boyu aktarılırken geçirdiği değişimleri somut verilerle ortaya koyarak, halk kültürümüzün zenginliğini ve dinamizmini bir kez daha gözler önüne serdi.
