haberstorm.com.tr olarak, dijitalleşen dünyada alışveriş alışkanlıklarımızın dönüştüğünü ve bunun beraberinde getirdiği yeni dinamikleri yakından takip ediyoruz. Teknolojinin sunduğu kolaylıklar arasında yer alan ‘tek tıkla iade’ özelliği, tüketici için büyük bir konfor sunarken, perde arkasında hem işletmeler hem de gezegenimiz için önemli maliyetler ve çevresel zorluklar barındırıyor. Bu durum, ‘İade Ekonomisi’ olarak adlandırılan ve hızla büyüyen bir sektörü de beraberinde getiriyor.
İade Süreci Üretim Maliyetini Aşabiliyor
Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, İade Ekonomisi‘nin güncel durumuna dair çarpıcı tespitlerde bulundu. Dr. Pala, özellikle giyim sektöründe artan iade oranlarının, lojistik operasyonları için ciddi bir yük oluşturduğuna dikkat çekti. Bir ürünün üretim maliyetinin, iade sürecinin toplam operasyonel maliyetinden daha düşük kalabildiğini belirten Dr. Pala, “Birçok durumda bir kazağın iade süreci, tek birim üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük meydana getiriyor. Bu durum, bazı işletmeleri iade edilmiş ürünleri tekrar satışa sunmak yerine imha etmeye yönlendirebiliyor” şeklinde konuştu.
Tersine Lojistiğin Artan Önemi
Çevrim içi alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketicilerin ürünleri kolayca iade edebilmesi, lojistik sektörü için karmaşık bir ‘tersine lojistik’ sürecini tetikliyor. Dr. Özbiltekin Pala, bu sürecin sadece ekonomik değil, aynı zamanda çevresel etkilerine de vurgu yaptı. “Masum görünen bir iade işlemi, ürünün üretim maliyetini bile aşan bir operasyonel yük oluşturabilir. Ayrıca, bu süreçte ortaya çıkan karbon ayak izi de ciddi bir çevresel sorun teşkil ediyor. Bu nedenle, iade süreçlerinin doğru ve etkin bir şekilde yönetilmesi büyük önem taşıyor” diyen Dr. Pala, tüketicilerin bilinçli tercihlerinin bu süreci olumlu etkileyebileceğini belirtti.
Tek Bir İadenin Gizli Maliyeti ve Karbon Yükü
Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, birçok aşamadan oluşan zahmetli bir yolculuktur. Dr. Pala’ya göre bu yolculuk; toplama, taşıma, kalite kontrol, yeniden paketleme ve yeniden stoklama gibi birden çok adımı içeriyor. Ölçek ekonomisi sayesinde üretim aşaması genellikle daha uygun maliyetliyken, iade edilen bir ürünün bu süreçlerden geçmesi, tekil bazda çok daha yüksek bir maliyete yol açıyor. “Örneğin bir kazağın üretim aşaması genellikle ölçek ekonomileri sayesinde daha düşük maliyetliyken; iade edilen bir ürün için yürütülen adımlar tekil bazda çok daha maliyetli” ifadeleriyle durumu özetleyen Dr. Pala, bu maliyetin işletmeler için önemli bir gider kalemi olduğunu vurguladı.
Beden Uyuşmazlığı ve Çevresel Etkiler
Tüketicilerin iade nedenleri arasında en sık karşılaşılanlardan biri olan ‘beden uyuşmazlığı’, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi çevresel sorunlara yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin ‘uymazsa geri gönderirim’ rahatlığının arkasında yatan görünmeyen karbon ayak izine dikkat çekti. Ürünlerin kargo ile toplanması, ayrıştırılması, kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve depolanması gibi adımlar, önemli miktarda enerji tüketimine ve karbon salınımına neden oluyor. Özellikle moda perakendesinde, bir ürünün iade sürecindeki karbon salımının, ilk sevkiyatı aşan seviyelere ulaşabildiğini belirten Dr. Pala, bunun sektörde büyük bir ekolojik yük oluşturduğunu ifade etti. “Tüketicinin sıradan gördüğü ‘uymazsa geri gönder’ kararı, arka planda ciddi bir çevresel maliyet oluşturur ve iade süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden değerlendirilmesini gerekli kılar” uyarısında bulundu.
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Sürdürülebilirlik
Dr. Melisa Özbiltekin Pala, bu karmaşık sorunların çözümünün stratejik iyileştirmelerden geçtiğini vurguladı. Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve planlı bir şekilde yönetilmesiyle risklerin minimize edilebileceğini belirtti. Taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve etkili bir geri dönüşüm altyapısının oluşturulması gibi adımların, operasyonel verimliliği artırırken sürdürülebilirlik hedeflerine de katkı sağlayacağını söyledi. “Doğru yönetilen tersine lojistik hem operasyonel verimliliği artırmakta hem de sürdürülebilirlik hedefleriyle uyum sağlamaktadır” diyerek sözlerini tamamlayan Dr. Pala, İade Ekonomisi‘nin geleceğinde sürdürülebilir çözümlerin kritik rol oynayacağını belirtti.
